Steven Spielberg denince akla gelen ilk şey, nesiller boyu hepimizin hayallerini süsleyen, teknolojiyle duyguyu birleştiren o dev filmlerdir. 18 Aralık 1946’da Ohio’da doğan Spielberg, aslında çocukken kurduğu hayalleri, korktuğu şeyleri ve merak ettiklerini beyaz perdeye taşıyarak modern sinemanın en önemli isimlerinden biri haline geldi. Kariyeri boyunca hem gişede rekorlar kıran filmlere imza attı hem de sinema eleştirmenlerinden tam not almayı başardı.
Spielberg’ün sinema tutkusu çok küçük yaşlarda, adeta görüntülere büyülenmesiyle başladı. Bilgisayar mühendisi babası ile piyanist annesi, onun hem teknolojiye hem de sanata olan ilgisini her zaman destekledi. Babasının işi yüzünden sürekli şehir değiştirdikleri için Spielberg çocukluğunu biraz dışarıdan bir göz gibi yaşadı. İşte bu durum, filmlerinde neden hep kendisini dışlanmış hisseden karakterlere yer verdiğini ve onlarla nasıl bu kadar güçlü bir empati kurduğunu açıklıyor. Arizona çöllerinde geçen çocukluk günlerinde gökyüzüne, uçan dairelere ve bilinmeyene duyduğu o büyük merak ise yıllar sonra Üçüncü Türden Yakınlaşmalar ve E.T. gibi efsanevi bilim kurgu filmlerinin doğmasını sağladı.
Sekiz yaşındayken babasından hediye aldığı o küçük 8mm kamera, Spielberg için her şeyi değiştiren dönüm noktası oldu. Henüz o yaşlarda komşularını, arkadaşlarını ve ailesini oyuncu yaparak kısa hikayeler çekmeye koyuldu. Bu amatör çekimlerde bile izleyiciyi heyecanlandırmayı, sahneleri kurgulamayı ve merak uyandırmayı çok iyi beceriyordu. Özellikle o dönem çektiği İkinci Dünya Savaşı ve uzaylı istilası konulu videoları, aslında gelecekteki dev bütçeli başyapıtlarının küçük birer provası gibiydi.
Steven Spielberg’in Sinema Anlayışı
Sinema dünyasına girişi ise pek de kolay olmadı. Hayali olan Güney Kaliforniya Üniversitesi Sinema Bölümü’ne iki kez başvurmasına rağmen kabul edilmedi. Ancak bu durum onu yıldırmadı, başka bir üniversiteye kaydolsa da vaktinin çoğunu derslerde değil, Universal Stüdyoları’nda staj yaparak ya da film setlerinde dolaşarak geçirdi. Spielberg için okul diplomasından çok, setin o tozunu yutmak ve işi mutfağında öğrenmek çok daha önemliydi. 1968 yılında çektiği Amblin adlı 26 dakikalık kısa filmi, Universal yöneticilerini öylesine etkiledi ki henüz çok gençken kendisini yedi yıllık dev bir yönetmenlik sözleşmesinin içinde buldu.
Sözleşmeyi kaptıktan sonra Spielberg işe mutfaktan, yani popüler televizyon dizilerinden başladı. Night Gallery ve Columbo gibi yapımlarda yönetmenlik koltuğuna oturmak ona çok şey kattı. Daracık bütçelerle ve kısıtlı zamanla harikalar yaratmayı, hikayeyi en etkili şekilde anlatmayı bu dönemde öğrendi. 1971 yapımı televizyon filmi Düello (Duel) ise onun asıl yeteneğini konuşturduğu ilk büyük işi oldu. Sadece bir tırın sıradan bir adamı otoyolda sebepsizce kovalamasını anlatan bu sade gerilim filmi, Spielberg’ün izleyiciyi yerinden kıpırdatmadan ekrana kilitleme becerisini tüm dünyaya kanıtladı. Bu başarı, ona Hollywood’un kapılarını ardına kadar açtı.
İşte o beklenen büyük fırsat 1975 yılında, sinema tarihini kökten değiştiren Jaws ile geldi. Bir sahil kasabasını birbirine katan dev beyaz köpekbalığının hikayesi, aslında çekim aşamasında tam bir kabusa dönüşmüştü. Bozulan mekanik köpekbalıkları, kötü hava şartları ve sürekli artan masraflar herkesi canından bezdirmişti. Ancak Spielberg bu krizleri dehaya dönüştürdü. Madem maket bozuluyordu, o da köpekbalığını filmin büyük bölümünde hiç göstermedi! Sadece müziği ve kameranın bakış açısını kullanarak görünmeyen tehlike üzerinden gerilimi zirveye taşıdı. Jaws, o güne kadar görülmemiş bir gişe rekoru kırarak blockbuster (yazlık dev bütçeli film) kavramını hayatımıza soktu. Artık Spielberg, Hollywood’un altın çocuğu ve başarının yeni adıydı.
Jaws fırtınasından sonra Spielberg, bilim kurgu ve macera filmlerinde ustalığını konuşturmaya devam etti. 1977’de çektiği Üçüncü Türden Yakınlaşmalar (Close Encounters of the Third Kind), uzaylılara bakış açımızı tamamen değiştirdi. Korkutucu istilacı senaryoları yerine, bilinmeyene duyulan merakı ve uzaylılarla kurulabilecek barışçıl bir bağı anlattı. Jaws’ın o gergin havasından sıyrılıp, yerine umut dolu ve büyüleyici bir atmosfer koydu.
1981 yılına geldiğimizde ise yakın dostu George Lucas ile kafa kafaya verip sinema tarihinin en karizmatik karakterlerinden birini yarattılar. Arkeolog maceracı Indiana Jones! Kutsal Hazine Avcıları (Raiders of the Lost Ark) ile başlayan bu seri, bitmek bilmeyen aksiyonu, ince mizahı ve nostaljik havasıyla 1930’ların eski macera filmlerine adeta bir saygı duruşu niteliğindeydi. Hem çok sevildi hem de sinemanın en başarılı serilerinden biri haline geldi.
Spielberg’ün kariyerindeki asıl duygusal zirve ise 1982 yapımı E.T. (The Extra-Terrestrial) oldu. Uzaydan gelen sevimli bir varlık ile küçük bir çocuğun yürekleri ısıtan dostluğu, aslında hepimizin içindeki o yalnızlık, masumiyet ve karşılıksız sevgi duygularına dokunuyordu. Tüm dünyayı gözyaşlarına boğan bu film, Jaws’ın gişe rekorunu da kırarak o dönemin en çok izlenen yapımı oldu. Spielberg bu filmle hem çocukların dünyasını ne kadar iyi anladığını kanıtladı hem de dört Oscar kazanarak başarısını taçlandırdı.
Spielberg, kariyerinin ilk döneminde hep o çocuksu masumiyeti, aile bağlarını ve mucizelere olan inancı anlattı. Dünyaya bir çocuğun gözlerinden bakma yeteneği o kadar güçlüydü ki, sinema dünyasında ona Rüya Tüccarı lakabı takıldı. Ancak 80’lerin sonuna doğru Spielberg, sadece eğlenceli filmler değil, hayata dair daha sert ve olgun hikayeler anlatmak istediğini gösterdi.
1985 yılında çektiği Mor Yıllar (The Color Purple) ile ırkçılık ve kadınların hayatta kalma mücadelesi gibi çok ağır konulara parmak bastı. Film tam 11 dalda Oscar’a aday gösterilse de, büyük bir tartışma yaratarak o gece eve eli boş döndü. Ardından 1987 yılında gelen Güneş İmparatorluğu (Empire of the Sun) ise İkinci Dünya Savaşı’nı küçük bir çocuğun gözünden anlatıyordu. Bu iki film, Spielberg’ün sadece gişe rekorları kırmak için değil, kalbe dokunan derin dramlar yaratmak için de ne kadar yetenekli olduğunu herkese kanıtladı.
Spielberg’ün kariyerindeki asıl büyük patlama ve gerçek bir usta olarak kabul edilişi 1993 yılında yaşandı. Holokost’un o korkunç dehşetini siyah-beyaz bir atmosferde anlatan Schindler’in Listesi (Schindler’s List), tam anlamıyla bir başyapıttı. Çekim süreci Spielberg’ü duygusal olarak çok sarstı ama sonuç muazzamdı. Film, yedi dalda Oscar kazanırken Spielberg de özlediği En İyi Yönetmen ödülüne nihayet kavuştu. Bu başarıyla birlikte, onun sadece bir eğlence ustası değil, tarihin en acı gerçeklerini büyük bir hassasiyetle anlatabilen dev bir sanatçı olduğu tescillenmiş oldu.
İnanması güç ama Spielberg, o ağır ve hüzünlü Schindler’in Listesi filmiyle uğraştığı aynı yıl, sinema dünyasını yerinden oynatan Jurassic Park ile karşımıza çıktı. Bilim kurguda tam bir devrim yaratan bu film, bilgisayar efektleri sayesinde dinozorları sanki yanımızdaymış gibi kanlı canlı karşımıza çıkardı. Bir yanda tarihin en acı dramını anlatırken, diğer yanda teknolojiyle hayalleri gerçeğe dönüştürmesi, onun ne kadar üretken ve dahi bir yönetmen olduğunun en büyük kanıtıydı.
1998’de, II. Dünya Savaşı’nın dehşetini ve fedakarlıklarını anlatan Er Ryan’ı Kurtarmak (Saving Private Ryan) ile ikinci kez En İyi Yönetmen Oscar’ını kazandı. Filmin açılışındaki D-Day çıkarması sahnesi, sinema tarihinin en gerçekçi, sarsıcı ve teknik olarak zorlayıcı savaş sahnelerinden biri olarak kabul edilir ve sinemada savaş tasvirini yeniden tanımladı.
Spielberg, kariyerine başarılı ve çeşitli filmler eklemeye devam etti. Yapay Zeka (A.I. Artificial Intelligence – 2001) ile Stanley Kubrick’in projesini devraldı ve insan-makine ilişkilerini sorgulayan felsefi bir bilim kurgu ortaya koydu. Azınlık Raporu (Minority Report – 2002) ve Dünyalar Savaşı (War of the Worlds – 2005) gibi filmlerle bilim kurgu köklerine geri döndü. 2002 yapımı Sıkıysa Yakala (Catch Me If You Can) gibi daha hafif, biyografik dramaları da ustaca yönetti.
Tarihi ve politik temalara olan ilgisi Münih (Munich – 2005), Savaş Atı (War Horse – 2011) ve özellikle 16. Başkan Abraham Lincoln’ün son günlerini anlatan 2012 yapımı Lincoln ile devam etti. Bu filmler, onun kompleks tarihi figürleri ve olayları ustalıkla ele alma becerisini sergiledi. Daha sonraki dönemde Başlat: Ready Player One (Ready Player One – 2018) ile popüler kültüre ve sanal gerçekliğe dönüş yaparken, Batı Yakası’nın Hikayesi (West Side Story – 2021) ile klasik müzikali yeniden yorumladı. Son olarak The Fabelmans (Fabelmanlar – 2022) ile kendi çocukluğundan ve ailesinden esinlenen, sinemaya olan tutkusunun başlangıcını anlatan yarı otobiyografik bir filme imza attı.
Steven Spielberg, sadece filmleriyle değil, Amblin Entertainment ve DreamWorks Pictures gibi kendi yapım şirketlerini kurarak da sinema sektörüne büyük katkıda bulunmaya devam ediyor. Yapımcılığını üstlendiği sayısız film ve diziyle, örneğin; Geleceğe Dönüş (Back to the Future) serisi, Siyah Giyen Adamlar (Men in Black) serisi, Transformers serisi, Kardeşler Takımı (Band of Brothers) gibi, genç yönetmenlere ilham verdi, teknolojik gelişmelere öncülük etti ve hikaye anlatıcılığının gücünü her zaman ön planda tuttu. Filmleri genellikle insan ruhunun iyiliğine olan inancı, aile bağlarının önemi, dışlanmışlık ve umut teması etrafında döndü.
Steven Spielberg, yaşayan en büyük yönetmenlerden biri olarak kabul edilmekte, filmleri kültürel bir miras olarak gelecek nesillere aktarılmaktadır. O, izleyicileri koltuklarına sabitleyen gerilimden, gözyaşlarına boğan dramlara ve hayranlık uyandıran maceralara kadar geniş bir duygu yelpazesini başarıyla sunabilen, sinemanın adeta bir Kral Midas’ı gibidir. Spielberg’in hayal gücü, sinema perdesini aşarak dünya çapında bir fenomen haline gelmiş ve her yaştan izleyiciye ilham vermeye devam etmektedir.
8 Yorum