Masaki Kobayashi‘nin 1962 tarihli başyapıtı Harakiri (Seppuku), Japon sinemasının altın çağında bir dönüm noktasıdır. Klasik samuray filmlerinin göz kamaştırıcı kılıç dövüşleri ve kahramanlık destanlarının aksine, Kobayashi, Bushido’nun karanlık, ikiyüzlü ve çürümüş ruhuna bir neşter vuruyor. Film, onurun anlamsızlaştığı, sistemin bireyleri sömürdüğü ve geleneklerin köklerinden koparıldığı bir toplumun acımasız bir otopsisidir. Film, adeta samuray efsanesini tabuta koyup son çiviyi çakıyor.
Harakiri, her karesindeki o büyüleyici görüntüleriyle bir gövde gösterisidir. Yönetmen Kobayashi ve görüntü yönetmeni Kazuo Miyagawa, filmi baştan sona kapkara ve bembeyaz tonlarla o kadar güzel işlemişler ki, filmin o iç karartan, umutsuz ve doğrunun yanlışın birbirine karıştığı dünyasını tam kalbinden yakalıyor.
Filmdeki her sahne, sanki üzerinde günlerce uğraşılmış bir tablo gibi kusursuz duruyor. Işık ve gölge oyunları, dokular ve yansımalar, karakterlerin içindeki o bitmek bilmeyen acıyı ve gerilimi sanki elimizle tutabileceğimiz kadar gerçek kılıyor. Özellikle Iyi Klanı’nın o devasa konağı, içindeki o uçsuz bucaksız boşluk ve buz gibi havasıyla, karakterleri içine hapseden bir zindana dönüşüyor.
Filmin hızı, başlardaki o törensel yavaşlığıyla insanı adeta büyülüyor ve içine çekiyor. Bu yavaşlık aslında bir tercih.. izleyiciye her kelimenin, her bakışın ne kadar ağır ve önemli olduğunu hissetmesi için alan açıyor. Hikaye düz bir çizgide gitmek yerine geçmişe dönüşlerle parçalanıyor ve bu da filme derinlik katarken Motome ile Hanshiro arasındaki o yürek burkan bağı ilmek ilmek işleyerek ortaya çıkarıyor.
Bu kurgu sayesinde kendinizi sadece koltuğunda oturan bir izleyici gibi değil, sanki o an orada kurulan mahkemenin bir tanığı ve bu trajedinin vicdan ortağı gibi hissediyorsunuz.
Film, savaşların bittiği o huzurlu dönemde bir anda işsiz kalan ve yoksulluğun pençesine düşen samurayların dramını anlatıyor. Bu adamların artık savaşacak kimseleri yok ama üzerlerine yapışan soylu savaşçı etiketi yüzünden başka bir iş de yapamıyorlar ve bu da onları tam bir çıkmaza sokuyor. O eski, kutsal sayılan intihar ritüeli yani Seppuku, artık onurlu bir veda olmaktan çıkmış, zengin klanların fakir samuraylarla kedi fare gibi oynadığı, onlara eziyet ettiği acımasız bir sisteme dönüşmüş.
Filmin asıl meselesi ise onur kavramının ne kadar iki yüzlü olabileceği. Hanshiro Tsugumo’nun klanın kapısına dayanıp intihar etmek istemesi, aslında basit bir öç alma hikayesi değil. o klanın takındığı sahte onur maskesini herkesin önünde indirip parçalama isteğidir. Özellikle genç Motome’nin, klan üyeleri tarafından kör bir bambu kılıçla intihara zorlandığı o sahne, filmin en yürek burkan anı. Motome’nin o kırık dökük oyuncak kılıçları ve can çekişerek ölmesi, samurayların kutsal saydığı o kılıç kavramının aslında ne kadar içi boş bir şiddet aracına dönüşebileceğini yüzümüze çarpıyor. Kılıç artık savaşçının ruhunu değil, sistemin ne kadar taş kalpli olduğunu gösteren soğuk bir demir parçasından ibaret.
Film konusunu üç karakter ile bizlere gösteriyor;
Tatsuya Nakadai’nin hayat verdiği Hanshiro Tsugumo, sakin duruşu ve donuk bakışlarının ardında tarifsiz bir acı ve çelik gibi bir kararlılık yatar. Tsugumo, Bushido’nun gerçek anlamını yitirdiği bir dünyada, kendi onurunu ve sevdiklerinin anısını savunmak için sisteme karşı tek başına direnen bir vicdanın sembolüdür. Onun intikamı, kişisel bir kinden çok, sistemin yanlışlarına karşı bir haykırıştır. Nakadai’nin performansı, her bir mimik ve jestle derin bir dramatik yoğunluk taşır.
Akira Ishihama’nın canlandırdığı, Tsugumo’nun damadı olan genç ve idealist Motome Chijiiwa, feodal sistemin kurbanı haline gelen masumiyetin somut örneği olarak karşımıza çıkıyor. Onun hikayesi filmin ahlaki komunu oluşturuyor ve seyirciye onur adı altında işlenen zulümlerin boyutunu gösteriyor.
ve Rentaro Mikuni’nin hayat verdiği, Iyi Klanı’nın baş danışmanı olan Saito Kageyu, sahte onurun ve kurumsal ikiyüzlülüğün temsilcisidir. Soğuk, hesapçı ve otoriter yapısıyla sistemin acımasız yüzünü yansıtır. Mikuni’nin performansı karakterin kibrini ve kör inancını başarılı bir şekilde aktarıyor.
Harakiri, sadece 60’lı yıllardan kalma eski bir Japon filminden ziyade, her devirde geçerli olan çok derin meseleleri anlatan gerçek bir başyapıt. Film, onur denilen şeyin aslında kişiden kişiye ne kadar değişebileceğini, gücü eline geçirenin nasıl yozlaştığını ve tek bir insanın koca bir sisteme karşı ne kadar çaresiz kalabileceğini sorguluyor. Yönetmen Kobayashi, o parıltılı ve kahramanlık dolu samuray efsanelerinin tozunu silkeleyip, bu hikayelerin arkasında yatan karanlık ve çürümüş gerçekleri korkusuzca gün yüzüne çıkarıyor.
1963’te Cannes Film Festivali’nden ödülle dönen bu film, sadece o dönemin değil, bugünün yönetmenlerinin de başucu eserlerinden biri. Aradan yıllar geçse de modern sinema dünyası için hala büyük bir ilham kaynağı olmaya devam ediyor. Hatta Quentin Tarantino gibi ünlü isimlerin, Kill Bill serisini çekerken bu filmin hem o kendine has görüntülerinden hem de intikam dolu atmosferinden bol bol esinlendiği biliniyor.
Sonuç olarak, karşımıza sadece basit bir intikam öyküsü çıkarmıyor, bizi resmen bir vicdan muhasebesine çekiyor. Onur, adalet ve samuraylık gibi kavramları en baştan sorgulamanıza sebep oluyor. Bu haliyle Harakiri, insan doğasını anlatan, o devrin ruhunu damarlarımızda hissettiren ve yönetmenlik zekasının doruk noktası olan bir başyapıttır. Kılıçların kırıldığı, ruhların çürüdüğü bu karanlık destan, bizler için sinema tarihinde hak ettiği eşsiz yerini korumaya devam edecektir.
