Modern sinema dünyasında izleyiciyi aynı anda hem bu kadar rahatsız edip hem de bu denli duygulandırabilen film sayısı pek azdır. Daniels ikilisi olarak bilinen Daniel Kwan ve Daniel Scheinert ikilisi 2016 yapımı Çakı Gibi (Swiss Army Man) filmiyle karşımıza çıktıklarında alışılmış kalıpları yıkmakla kalmadılar. Bu filmle insan ruhunun en gizli ve utanç verici köşelerine uzanan absürt bir yolculuk tasarladılar. Yapım ilk bakışta kaba bedensel şakalar üzerine kurulu bir komedi gibi dursa da aslında yüzeyin hemen altında yalnızlık ve toplumsal baskı gibi sarsıcı temalar barındırıyor. Baştan belirtelim, filmin katmanlarını tam anlamıyla çözebilmek için ekrandaki tuhaflıklardan ziyade bu tuhaflıkların temsil ettiği derin duygusal boşluklara odaklanmanız gerekiyor.
Filmin hikayesi, Paul Dano’nun hayat verdiği Hank karakterinin ıssız bir adada çaresizlik içinde her şeyden vazgeçmek üzere olduğu trajik bir anla açılıyor. Hank tam o sırada kıyıda bir karaltı fark ediyor ve birinin onu kurtaracağı umuduyla heyecanla o tarafa koşuyor. Ancak kıyıya vuran bu bedenin aslında Daniel Radcliffe tarafından canlandırılan Manny adında bir ceset olduğunu anlıyor.
Tam o noktada film izleyiciyi sinema tarihinde eşine az rastlanır cinsten garip bir dönüm noktasına sürüklüyor. Hank hayal kırıklığıyla pes edecekken cesedin şiddetli şekilde gaz çıkardığını görüyor. Manny’nin vücudundaki bu bitmek bilmeyen gaz salınımı Hank için bir kurtuluş biletine dönüşüyor. Hank cesedin üzerine binip onu bir sürat motoru gibi kullanarak adadan ayrılmayı başarıyor. Bu sahne aslında izleyiciyi filmin geri kalanında nelerin beklediğine dair hem görsel hem de tematik olarak uyarıyor. Hank her ne kadar Manny sayesinde kıyıya ulaşsa da vardığı yer medeniyet değil yine ıssız ve geçit vermez bir orman oluyor. Hikayenin devamı ise Hank’in bu çok amaçlı cesedi sırtında taşıyarak eve dönme mücadelesine ve aralarında kurulan o tuhaf dostluğa odaklanıyor.
Ormandaki yolculuk ilerledikçe Manny mucizevi bir şekilde konuşmaya ve dünyayı bir bebeğin saflığıyla anlamaya başlıyor. Manny’nin hiçbir hatırası olmadığı gibi toplumsal kurallardan veya neyin ayıp olduğundan da haberi yok. Manny dünyayı ve aşkı sorguladıkça Hank de aslında kendi korkularıyla ve toplumdan neden kaçtığıyla yüzleşmek zorunda kalıyor. Manny’nin ağzından su püskürtmesi veya parmağından ateş çıkarması gibi her bir yeteneği sadece hayatta kalmalarını sağlamıyor. Bu fiziksel özellikler aynı zamanda ikili arasındaki duygusal bağın da temelini oluşturuyor.
Kuşkusuz filmin başarısındaki en büyük pay Paul Dano ve Daniel Radcliffe’in canlandırdığı iki karakter arasındaki o müthiş dengede. Hank karakteri modern insanın bütün kaygılarını, sosyal başarısızlıklarını ve bastırılmış duygularını temsil bize gösteriyor. Kendinden utanan ve başkalarının ne düşündüğünü çok fazla önemseyen Hank bu yüzden toplumda yer edinememiş ve hayata küsmüş bir adamdır. Onun ıssız bir adada olması aslında ruhsal dünyasındaki yalnızlığın fiziksel bir yansımasıdır. Hank için Manny başlangıçta fiziksel bir araç veya bir nesne gibidir. Ancak Manny tepki vermeye başladıkça Hank ona kendi hayallerini, korkularını ve özlemlerini yüklemeye başlıyor.
Manny ise ölümle yaşam arasındaki o belirsiz ve mucizevi çizgide duruyor. Radcliffe’in olağanüstü bir fiziksel performansla hayat verdiği Manny bir ceset olmasına rağmen yaşamın en saf enerjisini simgeliyor. Geçmişe dair bir hafızası olmadığı için Hank’in ona öğrettiği her şeyi mutlak gerçeklik olarak kabul ediyor. Manny, toplumsal maskelerden tamamen arınmış bir varlıktır. Canı yandığında ağlıyor, merak ettiğinde soruyor ve en doğal bedensel işlevlerinden asla utanmıyor. Manny’nin bu filtresiz bakış açısı Hank’in yıllardır ördüğü utanç duvarlarını sarsmaya başlıyor. Manny, bir hayatta kalma aracı değil Hank’in dış dünyaya kapattığı gerçek benliğinin bir yansımasıdır.
Bu iki karakter arasındaki ilişki film boyunca değişerek derin bir dostluğa ve birbirini tamamlayan bir bütünlüğe dönüştüğüne şahit oluyoruz. Hank ona hayatta kalmayı ve insan gibi davranmayı öğretirken Manny de Hank’e dürüst olmayı ve kendinden utanmamayı öğretiyor. Hank’in Manny üzerindeki korumacı tavrı bazen bir babanın şefkatini bazen de bir insanın kendi çocukluğuna duyduğu özlemi bizlere hatırlatıyor.
Filmin merkezinde aslında insanın kendinden duyduğu utanç yatıyor. Hank, hayatı boyunca toplumun beklediği normal kalıplara uyamadığı için derin bir yetersizlik ve suçluluk duygusuyla boğuşmuş bir karakterdir. Film insanların neden gaz çıkarmak gibi en doğal bedensel olaylardan bile utandığını sorguluyor. Hank bu durumların insanlar arasında yapılmaması gereken tuhaflıklar olduğunu Manny’ye anlatmaya çalışırken bu kuralların aslında ne kadar yapay olduğunu kendisi de fark etmeye başlıyor. Bu kurallar aslında insanları birbirinden uzaklaştıran engellerden başka bir şey değil.
Hank’in utancı sadece fiziksel boyutta kalmıyor. O duygularından, sevilme isteğinden ve hatta kendi varlığından bile utanıyor. Her gün otobüste gördüğü ama tek kelime edemediği Sarah’ya olan takıntısı da bu sosyal korkularının bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor. Hank dünyayı ve aşkı Manny’ye anlatabilmek için ormandaki çöplerden ve dallardan sahte bir dünya kuruyor. İkili dallardan yapılmış bir otobüste yolculuk yapıp yapraklardan bir sinema perdesinde film izliyorlar. Bu sahneler Hank’in gerçek hayatta asla cesaret edemediği sosyal ilişkilerin bir provası gibidir. Film medeniyetin aslında insanların gerçek benliklerini gizlemek için kullandıkları büyük bir dekor olduğunu ormandaki bu çöp krallığı üzerinden etkileyici bir şekilde anlatıyor.
Yalnızlık ve Bağ Kurma İhtiyacı
Yalnızlık duygusu filmin her karesine, her cümlesine ve her sesine adeta işlemiş durumda. Hank’in bir adada mahsur kalması aslında onun insanlardan kaçışının ve kendi içine kapanışının fiziksel bir sembolü gibi duruyor. Etrafı insanlarla doluyken bile kendini bir adadaymış gibi yalnız hisseden Hank için Manny, bir ceset olsa bile kurabildiği ilk gerçek ve samimi dost oluyor. Bu bağın ölü bir bedenle kurulmuş olması Hank’in yaşayan insanlarla iletişim kurmaktan ne kadar korktuğunu ve bu konuda ne kadar başarısız olduğunu gösteriyor. Ancak film ilerledikçe işler değişiyor ve Manny, Hank’e hayatta olmanın ne kadar büyük bir mucize olduğunu hatırlatan bir yaşam enerjisine dönüşüyor.
Hank ve Manny arasındaki ilişki bir arkadaşlıktan ziyade, iki yalnız ruhun birbirine tutunarak yeniden hayata dönmesidir. Hank Manny’ye hayatı anlatırken aslında kendi yaralarını sarıyor. Manny’nin çocuksu ve kimseyi yargılamayan dürüstlüğü Hank’in yıllardır sakladığı sırlarını dökmesine yardım ediyor. Aralarındaki o meşhur yakınlaşma sahneleri birçok izleyiciye başta tuhaf gelse de aslında bir insanın kendi içindeki çirkin bulduğu yanlarını sevmesinin ve kabul etmesinin en üst noktasıdır. Film samimiyetin en temel dürüstlükten yani birbirinin yanında en doğal haliyle durabilmekten geçtiğini savunuyor. Eğer bir arkadaşın senin yanında gaz çıkaramıyorsa ondan başka neler saklıyordur sorusu filmin samimiyet üzerine sorduğu en can alıcı sorulardan biridir 🙂
Hank’in yolculuğu boyunca ona yön veren ve hayata tutunmasını sağlayan Sarah aslında gerçek birinden ziyade Hank’in kendi kafasında yarattığı bir kurtuluş hayalidir. Hank bu kadını gerçekten tanımaz, Sarah sadece otobüste uzaktan izlediği ve fotoğrafını gizlice çektiği bir yabancıdır. Hank kendi yalnızlığını Sarah’nın da paylaştığını hayal ederek onu bir tür kurtarıcı yerine koymuştur. Manny’ye aşkı anlatırken Sarah’yı dünyanın en özel ve en yalnız varlığı gibi tarif ediyor. Ancak gerçek dünyaya yani Sarah’nın evinin bahçesine ulaştıklarında Hank’in kurduğu bu hayal dünyası sert bir gerçekle çarpışıyor.
Gerçek Sarah, mutlu bir evliliği ve çocuğu olan, Hank’in varlığından bile haberi olmayan sıradan bir kadındır. Hank’in ormanda kurduğu o kutsal aşk hikayesi dışarıdan bakıldığında sadece bir saplantı gibi görünür. Film burada izleyiciye önemli bir ders veriyor ve Hank’i sadece sempatik bir mağdur olarak değil gerçeklikten kopmuş ve kendi hayallerine hapsolmuş bir adam olarak gösteriyor. Bu kırılma anı aşkın bazen karşımızdakini olduğu gibi görmek değil sadece kendi içimizdeki boşlukları kapatmak için kullandığımız bir araç olduğunu ortaya koyuyor.
Filmin final sahnesi bütün bu absürt yolculuğun en vurucu ve gerçekçi anlarını bir araya getiriyor. Hank ve Manny ormandan çıkıp medeniyetin tam kalbine yani Sarah’nın evinin bahçesine ulaştıklarında kaçtıkları gerçeklerle yüzleşmek zorunda kalıyorlar. Polislerin, babasının ve Sarah’nın şaşkın bakışları altında Hank artık saklanacak bir yer bulamıyor. Bu anlarda Manny tekrar sadece hareketsiz bir ceset gibi görünmeye başlasa da Hank onunla kurduğu bağı sonuna kadar savunuyor. Hank artık başkalarının ne düşündüğünden korkmayan ve kendi garipliklerini kabullenen bir adama dönüşmüştür.
Finalde Hank polislerden kaçarken Manny’nin cansız bedenini sırtlayıp denize doğru koşuyor. Kıyıya ulaştıklarında Manny’ye veda ederken o meşhur gaz çıkarma sesi tekrar duyuluyor. Manny tıpkı filmin başında olduğu gibi bedenindeki gaz gücüyle denizin üzerinde hızla uzaklaşmaya başlıyor. Bu sahne izleyenleri hem güldüren hem de tuhaf bir hüzne boğan cinsten bir kapanıştır. Manny uzaklaşırken arkasında bıraktığı kalabalık şaşkınlık içinde bakakalıyor. Bu aslında Hank’in toplumun dar kalıplarından tamamen özgürleştiğini ve kendi gerçeğini bulduğunu simgeliyor.
Çakı Gibi filmi, bizlere iç içe geçmiş ve cesur bir mesaj buketi sunuyor. Filmin en belirgin mesajı insanın kendini olduğu gibi kabul etmesinin ne kadar önemli olduğudur. Toplumun belirlediği normal sınırları içinde kalmak için verdiğimiz bitmek bilmeyen çaba bizi aslında kendi doğamızdan ve diğer insanlardan koparıyor. Film her insanın içinde sakladığı, utanç duyduğu ve başkalarından gizlediği yanları olduğunu hatırlatıyor ve bu çirkin kabul edilen yanlarımızı kabul etmedikçe asla tam anlamıyla özgür olamayacağımızı savunuyor.
İkinci olarak dostluğun ve koşulsuz sevginin iyileştirici gücü vurgulanıyor. Hank ve Manny arasındaki bağ fiziksel özelliklerin ya da toplumsal statülerin ötesinde iki varlığın birbirine duyduğu saf ihtiyaçla ilgilidir. Birbirinin en kötü ve en zayıf anlarını bilen, buna rağmen birbirini yargılamadan seven bu iki karakterin hikayesi modern dünyadaki yüzeysel ilişkilerin derin bir eleştirisidir. Gerçek sevgi karşındakinin parıltılı yanlarını değil onun çöp olarak gördüğü karanlık taraflarını da kucaklamaktır.
Son olarak film hayata karşı çocuksu bir merakla ve ön yargısız bir şekilde bakmanın değerini anlatıyor. Manny’nin dünyayı ilk kez keşfeden birinin saflığıyla sorduğu sorular aslında bizim sormayı çoktan unuttuğumuz temel sorulardır. Neden gülüyoruz, neden utanıyoruz ya da neden birbirimize yardım ediyoruz gibi soruların cevaplarını en beklenmedik hatta en iğrenç yerlerde bile bulabileceğimizi gösteriyor. Hayat tüm tuhaflığına ve karmaşasına rağmen bir başkasıyla dürüstçe paylaşıldığında yaşamaya değer muazzam bir serüvene dönüşüyor.
Çakı Gibi filmi basit bir olay örgüsünün çok ötesindedir. İnsanın varoluşsal sancılarını, utancın yıkıcı etkilerini ve dürüstlüğün özgürleştirici gücünü anlatan bir kült yapımdır. Hank ve Manny’nin yolculuğu her birimizin içindeki o ıssız adadan kaçıp gerçek bir bağ kurma arayışımızın sinematik bir yansımasıdır. Hayatın en büyük sırrı belki de Manny’nin o çocuksu dürüstlüğünde saklıdır. Sadece nefes al, korkularını serbest bırak ve kendin olmanın o eşsiz tuhaflığını kucakla.
Bir Yorum