Vahşi At Dokuz İnceleme

Sıkı izleyiciler bilir ki Martin McDonagh‘ın yapımlarında iyi insanlara rastlamak pek kolay değil. Karşımıza çıkardığı karakterleri çoğu zaman bencil, huysuz, acımasız ve kendi doğrularına fazlasıyla bağlı. Buna rağmen onları sevmekten çok, hayatlarına ilgi duymaktan kendimizi alamıyoruz. Yönetmen, insanın en karanlık yanlarını kimi zaman kahkahayla, kimi zaman da beklenmedik bir hüzünle buluşturmayı iyi biliyor. Geçtiğimiz hafta vizyona giren Vahşi At Dokuz (Wild Horse Nine), McDonagh’ın sevdiği bu dünyaya dönüş niteliğinde. Fakat bu kez karşımızda yalnızca birbirleriyle didişen iki adam yok. Onların arkasında, bir ülkenin kaderine müdahale etmiş karanlık bir geçmiş de bulunuyor.

Hikaye, 1973 yılında, Şili’deki askeri darbenin hemen öncesinde geçiyor. Amerikan istihbaratı adına çalışan Chris ve Lee, üstleri MJ’in talimatıyla Santiago’dan Paskalya Adası’na gönderiliyor. Yıllarını tehlikeli görevlerde geçirmiş bu iki adam için yolculuk, ilk bakışta kısa bir tatilden ibaret. Ancak adanın huzurlu görünümü aldatıcı. Chris’in giderek bozulan sağlığı, geçmişine dair anlattıkları ve adada tanıştığı iki genç kadınla kurduğu yakınlık, sıradan görünen yolculuğu beklenmedik bir hesaplaşmaya dönüştürüyor.

John Malkovich‘in canlandırdığı Chris, filmin bütün ağırlığını üzerinde taşıyan kişi. Yaşlanmış, ağır hasta ve ölümle yüzleşmek zorunda kalmış bir CIA ajanı. Ömrü başkalarının hayatıyla oynamakla geçmiş, şiddeti meslek mesleğinin doğal bir parçası olarak benimsemiş. Şimdi kendisi yolun sonuna gelince korkmaya başlıyor. Asıl olay da burada kopuyor zaten. Malkovich, karakteri sempatik göstermeye çalışmıyor. Tam tersine, ukalalığını, kendini beğenmişliğini ve zaman zaman katlanılması güç tavırlarını koruyor. Fakat bütün bu davranışların arkasında giderek güçsüzleşen ve ölümü yaklaşan bir insanı da hissettiriyor. Özellikle geçmişini büyük bir rahatlıkla anlatırken kendi sonundan söz etmekte zorlanması, karakterin ikiyüzlülüğünü açığa çıkarıyor. Malkovich’in oyunculuğu, kimi sahnelerde filmin kendisinden bile daha etkileyici. En sıradan konuşmada bile karşısındaki insanı küçümseyen tavrı, Chris’in hayatı boyunca nasıl biri olduğuna ilişkin uzun açıklamalara gerek bıraktırmıyor.

Sam Rockwell‘in oynadığı Lee daha gölgede kalıyor. Ama adamın başarısı da o sessizliği iyi kullanmasında yatıyor. Lee yılların alışkanlığıyla Chris’e bağlı olsa da dostluğu artık sorguluyor. Her lafa atlamıyor, yüzündeki o huzursuzlukla yetiniyor. O mimikler, ikilinin arasında yıllardır konuşulmayan ne varsa hepsini bizlere aktarıyor. Filmin en keyifli tarafı, kuşkusuz Malkovich ve Rockwell’in birlikte olduğu sahneler. İkilinin konuşmaları, bir anda siyasi meselelerden gündelik hayatın saçmalıklarına kayabiliyor. McDonagh’ın keskin mizahı burada oldukça etkili. Özellikle Chris’in akla hayale gelmeyecek konularda bile kesin yargılara varması ve Lee’nin ona verdiği karşılıklar, hikayenin karanlığına rağmen eğlenceli anlar yaratıyor.

Ne var ki McDonagh bu konuşmalara duyduğu güven, filmin bir bakıma zayıflığına da dönüşüyor. Bazı sahneler, anlatıya yeni bir şey katmadığı halde uzamaya devam ediyor. Karakterlerin tuhaflığı, kimi zaman hikayenin doğal akışından daha önemli hale geliyor. McDonagh’ın kendine özgü mizahını sevenler için bu durum büyük bir sorun değil. Ancak In Bruges ve The Banshees of Inisherin gibi filmlerinde aynı formülü ne kadar harika işlediğini hatırlayınca, insan burada adamın kendi kuyruğunu ısırdığını düşünmeden edemiyor. Zaten film doğrudan In Bruges’ün laciverti gibi duruyor. Yine ıssız bir köşeye sıkışmış, sabıkalı iki adam.. yine aralarındaki bağı koparan sırlar ve dışarıdan ipi çeken bir patron. Bu kez Brugge’ün gotik sokakları kalkmış, yerine Paskalya Adası’nın o sert doğası gelmiş. Ama mekanın değişmesi hikayeyi sıfırlamıyor. McDonagh bildiği yoldan şaşmıyor ve o konfor alanından çıkmamak filme biraz tembellik veriyor.

Yine de Paskalya Adası’nın seçimi, filme ayrı bir güzellik katıyor. Okyanusun ortasındaki uçsuz bucaksız manzara, sessizce yükselen dev taş heykeller ve doğanın dinginliği, Chris ile Lee’nin geçmişindeki şiddetle keskin bir zıtlık oluşturuyor. İkilinin battığı o karanlık dünya, bu huzurlu ortamda daha da anlamsız görünüyor. Özellikle taş heykellerin sessiz varlığı, insanların gelip geçiciliğini hatırlatıyor. Ancak böylesine güçlü bir mekanın sunduğu olanaklardan daha fazla yararlanılabilirdi. Ada, bazı bölümlerde hikayenin ayrılmaz bir parçası olmaktan çok güzel bir arka plan olarak kalıyor.

Steve Buscemi‘nin canlandırdığı MJ, bu iki adamın bağlı olduğu dünyanın soğuk ve çıkarcı yüzünü temsil ediyor. Onun için bir insanın hayatı, yürütülen işlerin yanında kolayca gözden çıkarılabilecek bir ayrıntı. Buscemi, karakterin rahatsız edici yönlerini başarıyla yansıtsa da film ona yeterince alan açmıyor. Parker Posey‘nin canlandırdığı Marge da hikâyeye farklı bir hareketlilik getiriyor ancak her iki oyuncunun varlığı, başrollerin gölgesinde sınırlı kalıyor.

Filmin asıl tartışılması gereken tarafı ise siyasi geçmişi ele alış biçimi. Şili’de 1973 yılında yaşananlar iki ajanın siciline renk katsın diye yaşanmadı. Bir ülkenin geleceğini değiştiren, binlerce insanın hayatını altüst eden korkunç bir dönemin başlangıcı. McDonagh, bu tarihsel gerçeği hikayesinin merkezine yerleştiriyor gibi görünse de daha çok Chris ile Lee’nin kişisel sorunlarına yöneltiyor. Mariana di Girolamo ve Ailín Salas‘ın canlandırdığı Monica ile Alicia, bu açıdan önemli. Genç kadınların siyasi düşünceleri ve geleceğe dair umutları, iki ajanın dünyasıyla karşı karşıya geliyor. Onlar için ülkenin içinde bulunduğu durum, doğrudan kendi geleceklerini ilgilendiren bir mesele. Chris ile Lee için başkalarının hayatını kaydırmak sadece mesai rutini. Yönetmen bu tezat üzerinden sert bir yerden vurabilirdi ama kadınların hikayesini yeterince derinleştiremediği için bu koz da harcanıp gidiyor.

Filmin ahlaki açıdan en dikenli yeri de burada batıyor. Chris’in ne pislikler çevirdiğini öğrendikçe ondan tiksinmemiz gerekirken, Malkovich’in o usta oyunculuğu yüzünden herife ısınmaya başlıyoruz. Ölüm korkusuyla kıvranan, yapayalnız kalmış ve geçmişini hesaplayan yaşlı bir adam var perdede. Ama adamın çektiği o çile, başkalarına yaşattığı cehennemi hafifletmiyor. McDonagh bu tuzağı bilerek kuruyor orası kesin. Asıl mesele, biz izleyicileri o adamın insani taraflarıyla vururken suçlarını ne kadar tartabildiği. Zaten filmin en akıllıca tarafı da bu soruda saklı. İnsan ömrünün sonuna gelince aniden aklanmak istiyor. Geçmişe dönüp baktığında bazı şeylerden pişmanlık duyuyor, hatta belki vicdan azabı çekiyor. Ama pişmanlık demek günahların silinmesi demek değil. Chris’in korkuları ve zavallı halleri onu belki daha anlaşılır kılıyor ama kesinlikle daha iyi bir insan yapmıyor.

Yine de McDonagh’ın hakkını teslim etmek lazım. İki adamın bitmek bilmeyen laflarından ibaret bir hikayeyi, bütün pürüzlerine rağmen sonuna kadar izletmeyi başarıyor. Vahşi At Dokuz yönetmenin en sağlam işi değil kesinlikle. Hatta yer yer eski filmlerinin karbon kâğıdı gibi durduğu da açık. Ama standart bir ajan kovalamacası yerine suçla geçen bir ömrün faturasını masaya yatırması oldukça kıymetli. Yönetmen karakterleri aklamamızı istemiyor ama onlarla aynı odada kalmamıza izin veriyor. Bütün marifeti de sakatlığı da burada yatıyor. Çünkü o iki adamın iç dünyasına daldıkça, arkalarında bıraktıkları enkazın gerçek sahipleri hepten siliniyor.

Toparlamak gerekirse Vahşi At Dokuz muazzam oyunculukları ve zehirli mizahıyla kendini izleten, ama siyasi ve vicdani meselelerin dibine vurmaktan kaçan bir film. John Malkovich’in devleşen performansı, Sam Rockwell’in o ölçülü duruşu ve Paskalya Adası’nın sert doğası işin en kar hanesi. Buna karşılık uzayan diyaloglar, bayat hikaye tercihleri ve harcanan yan karakterler filmin boynunu büküyor.

McDonagh filmde insanın kendi vicdanıyla hesaplaşmasının ne kadar amansız olduğunu gösteriyor. Ama asıl soruyu geride bırakıp kaçıyor. Hayatını başkalarının yıkımı üzerine kurmuş bir herifin, yolun sonuna geldiğinde vicdan huzuru araması ne kadar meşru? Belki de filmin en sinir bozucu tarafı bu. Bu kadar karanlık pisliklere bulaşmış tipler bile bir şekilde seyircinin sempatisini kazanabiliyor. Ama bir insanı çözmekle ona hak vermek arasındaki o ince çizgi, Paskalya Adası’nı anakaradan koparan okyanustan çok daha derin.