Darren Aronofsky filmi izlemek rahat bir koltukta arkaya yaslanmak demek değildir, zihninin en karanlık ve en parlak koridorlarında, karakterlerinin takıntılarıyla birlikte nefessiz bir yolculuğa çıkmak demektir. Aronofsky, seyirciyi rahat ettirmeyi değil, onu sarsmayı, sorgulatmayı ve en önemlisi insan ruhunun en derin ve çoğu zaman en rahatsız edici zaaflarıyla yüzleştirmeyi hedefler. Brooklyn doğumlu bu vizyoner sinemayı bir rüya fabrikası olarak değil, bir sanrı laboratuvarı olarak kullanır.
İbrahim ve Charlotte Aronofsky adındaki yahudi çiftin çocuğu olan Darren Aronofsky 12 Şubat 1969 yılında Brooklyn/New York’ta doğdu. İbrahim Aronofsky, Brooklyn Bushwick Lisesi’nde bir lise öğretmeniydi. Annesi ile gittikleri Broadway’deki şehir tiyatrolarında izlediği gösteriler Darren’i sinamaya bağlayan en büyük etken oldu.
Gençlik yıllarında biyolog olarak eğitilmiş, 1985 yılında Kenya’da 1986 yılında Alaska’da eğitimi gereği bulunmuştur. 1987 yılında okuduğu Edward R. Murrow Lisesi’nden mezun oldu. Eğitimindeki bir sonraki durağı Harvard Üniversitesi oldu. Burada Antropoloji, Canlı Aksiyon Filmi ve Animasyon eğitimleri aldı. 1991 yılında Harvard Üniversitesi’nden mezun olana dek, animatör Dan Schrecker ile bir film projesiyle ilgilenmeye başladı ve bu projesi Supermarket Sweep idi. Darren’nin üst düzey tez filmi Supermarket Sweep, 1991 Öğrenci Akademisi Ödülleri’nde finalist olmasının dışında 1992 yılında AFI Konservatuvarı (AFI)’nda MFA (Güzel Sanatlar Yüksek Lisansı) kazandırmış oldu.
Darren sırasıyla; Fortune Cookie(1991), Protozoa(1993) ve No Time(1994) adında kısa filmler yaptı. İlk uzun metraj filmi Pi‘dir. Pi, Darren’in hayatında traji-komik bir olayada imza atmıştır. Filmi yapmak için aile fertleri ve arkadaşlarının kişi başına 100$ destek vermesiyle topladığı 60.000$ ile tamamlamıştır. Darren’de buna karşılık destek veren herkese 150$ geri ödeme sözü vermiş ve espirili bir şekilde zarar etmişti. Aronofsky, Pi ile 1998 Sundance Film Festivali’nde Jüri Özel Ödülü için aday gösterildi ama En İyi Yönetmen ödülünü kazandı.
Matematikten Deliliğe: Pi
Her şey 1998’de, siyah-beyaz ve sadece 60.000 dolarlık bir bütçeyle başladı. Harvard’da antropoloji, Amerikan Film Enstitüsü‘nde (AFI) yönetmenlik eğitimi alan Aronofsky, ilk filmi Pi ile sinema dünyasına adeta bir şifreyle giriş yaptı. Film, evrenin sırrını sayılarda arayan dahi bir matematikçinin paranoyaya ve deliliğe sürüklenişini anlatıyordu. Bu film, Aronofsky’nin kariyeri boyunca işleyeceği temaların bir manifestosuydu: takıntı, mükemmellik arayışı ve bu arayışın getirdiği kaçınılmaz kendini yok etme. Clint Mansell’in ikonik müzikleri ve “hip-hop montaj” adını verdiği hızlı kurgu tekniğiyle, Aronofsky imzası daha ilk filmden belliydi.
Bir Rüya İçin Ağıt
Eğer Pi bir fısıltıysa, 2000 yapımı Bir Rüya İçin Ağıt (Requiem for a Dream) bir çığlıktı. Dört karakterin farklı bağımlılıklar üzerinden cehenneme sürüklenişini anlatan bu film, sinema tarihinin en sarsıcı yapıtlarından biridir. Aronofsky, uyuşturucudan televizyon bağımlılığına kadar modern toplumun tuzaklarını, karakterin zihnine giren kamera kullanımı (SnorriCam) ve baş döndürücü kurgusuyla seyircinin iliklerine kadar hissettirdi. “Requiem for a Dream”, sadece bir film değil, izleyicisini koltuğuna çivileyen ve bittiğinde uzun süre sessizliğe boğan bir deneyimdi.
Aronofsky, sarsıcı gerçekçilikten sonra rotasını metafizik ve felsefi arayışlara çevirdi. Yıllarını adadığı, yapımı yılan hikayesine dönen incelemesini de yazdığımız 2006 yapımı Kaynak (The Fountain) üç farklı zamanda geçen, aşk, ölüm ve ölümsüzlük üzerine epik bir masaldı. Gişede beklediğini bulamasa da zamanla bir kült klasiğe dönüştü ve yönetmenin risk almaktan korkmayan, kişisel vizyonunu her şeyin önünde tutan tavrını kanıtladı.
Bu felsefi arayış, kendini daha dünyevi karakterlerde gösterdi. yine incelemesini de yazdığımız bir başka yapımı olan 2008 yapımı Şampiyon (The Wrestler) ile şöhretini kaybetmiş bir güreşçinin acı ve pişmanlık dolu geri dönüş hikayesini anlatırken Mickey Rourke’a kariyerinin en unutulmaz rolünü hediye etti. Hemen ardından gelen Siyah Kuğu (Black Swan – 2010) ise The Wrestler’ın bir ruh ikizi gibiydi. Bu kez sahne bale dünyasınındı ve Natalie Portman’ın canlandırdığı Nina’nın mükemmellik takıntısı, onu fiziksel ve zihinsel bir çöküşe sürüklüyordu. Her iki film de bedenin ve ruhun, sanat ve performans uğruna nasıl parçalanabileceğini gözler önüne serdi.
Aronofsky, kariyerinin ilerleyen dönemlerinde daha büyük bütçelerle daha büyük tartışmalar yaratmaktan çekinmedi. İncil’deki tufan hikayesini kendi karanlık vizyonuyla yorumladığı 2014 yapımı Nuh: Büyük Tufan (Noah) ve sinema salonlarını ikiye bölen, alegorik korku filmi Anne! (Mother! – 2017) ile seyircinin sabrını ve algısını sonuna kadar zorladı.
Son filmi 2022 yapımı Balina (The Whale) ile köklerine, yani tek bir mekânda geçen, karakter odaklı psikolojik dramalara geri döndü. Brendan Fraser’a Oscar kazandıran bu film, pişmanlık, kefaret ve insanlık üzerine dokunaklı ama bir o kadar da rahatsız edici bir portre çizdi.
Bir Darren Aronofsky filmini gördüğünüzde onu tanırsınız. İster bir sayı, ister bir rol, isterse de geçmişteki bir an olsun, her şeyi bir kenara bırakıp tek bir hedefe kilitlenen takıntılı karakterler vardır. Bu karakterlerin psikolojik çöküşü, neredeyse her zaman bedenlerine yansır. Vücut, bir savaş alanıdır.
Karaktere sabitlenmiş kameralar, ritmik ve sarsıcı kurgu, klostrofobik yakın planlar çekimler yönetmenin imzasıdır. Elbette Clint Mansell faktörü… Yönetmenin ayrılmaz partneri besteci Clint Mansell’in müziği, filmlerin ruhunu oluşturan en önemli unsurdur.
Kısacası Darren Aronofsky, Hollywood’un parlak ışıkları altında kendi karanlık ve eşsiz yolunu çizen bir yönetmen. O, bize duymak istemediğimiz gerçekleri fısıldayan, bakmaktan kaçındığımız yüzleri gösteren ve her filmiyle sinemanın sadece bir eğlence aracı değil, bir yüzleşme sanatı olduğunu kanıtlayan modern bir usta.
3 Yorum