Ford v Ferrari

2019 yapımı Ford v Ferrari bizdeki saçma adıyla Asfaltın Kralları, 1960’ların otomotiv dünyasındaki efsanevi rekabeti konu alan, yönetmen James Mangold‘un imzasını taşıyan dikkat çekici bir biyografik spor dramasıdır. Başrollerinde, vizyoner otomotiv tasarımcısı Carroll Shelby karakterine hayat veren Matt Damon ve onun cesur yarış pilotu Ken Miles‘ı canlandıran Christian Bale yer alıyor. Senaryosu Jez Butterworth, John-Henry Butterworth ve Jason Keller tarafından kaleme alınan film, Avrupa’da Le Mans 66 adıyla da geçiyor çünkü hikaye tamamen 1966’daki o meşhur 24 saatlik yarış üzerine kurulu.

Yapım, sinema tarihinde spor ve yarış temalarını başarıyla işleyen 2013 yapımı Rush ve 2010 yapımı Senna yarış temalı kült yapımların yanına adını altın harflerle yazdırdı. Ancak Ford v Ferrari, sadece bir spor mücadelesini anlatmanın ötesine geçerek, bireysel yeteneğin o hantal şirket kurallarıyla ve bürokrasiyle nasıl kapıştığını çok iyi gösteriyor. Bu durum, filmi sadece otomotiv tutkunlarına değil, evrensel temaları arayan geniş bir izleyici kitlesine de hitap eden çok katmanlı bir yapıya dönüştürmüştür.

Her şey Ford’un genç yöneticisi Lee Iacocca’nın bir fikirle ortaya çıkmasıyla başlıyor. Iacocca şirketin satışlarını patlatmak ve imajını tazelemek için o dönem mali krizde olan Ferrari’yi satın almayı öneriyor.

Ancak işler hiç de planlandığı gibi gitmiyor. Ferrari’nin patronu Enzo Ferrari bu teklifi resmen aşağılayarak reddediyor. Hatta Ford’un arabalarının kendi makinelerinin yanına bile yaklaşamayacağını söyleyip ağır hakaretler ediyor. Üstelik Enzo’nun Ford’u sadece Fiat ile daha iyi bir anlaşma yapabilmek için kullanması bardağı taşıran son damla oluyor. Bu durum II. Henry Ford’un egosunu fena sarsıyor ve o andan itibaren tek bir amacı oluyor. Ferrari’yi kendi evi sayılan yarış pistinde rezil etmek.. İşte filmin o bitmek bilmeyen enerjisi ve rekabeti tam olarak bu kişisel inatlaşmadan besleniyor.

Film bu büyük kapışmanın tam merkezine iki efsaneyi, yani Carroll Shelby ve Ken Miles’ı koyuyor. Carroll Shelby aslında Teksas’ta kendi halinde bir tavuk çiftçisi olarak işe başlamış ama motor sporlarına olan yeteneği ve inatçı yapısıyla tanınmış çok özel bir yarış pilotu ve tasarımcı. Filmin daha başında onun 1959’da Le Mans yarışını kazanan ilk Amerikalı pilot olarak tarihe geçişini izliyoruz. Fakat hemen ardından gelen kalp rahatsızlığı yüzünden çok sevdiği pilotluğu bırakmak zorunda kalıyor.

İşte bu talihsiz durum aslında Shelby için yeni bir kapı açıyor. Yarış tutkusunu pistlerin dışında bir araba üreticisi olarak devam ettirmeye karar veriyor. 1962 yılında kurduğu kendi şirketiyle Shelby Cobra gibi efsane arabalar tasarlamaya başlıyor. Shelby o noktadan sonra hız tutkusunu ve hayallerini hayata geçirmek için adeta küllerinden yeniden doğuyor diyebiliriz.

Ken Miles ise İkinci Dünya Savaşı’nda İngiliz ordusunda görev yapmış eski bir gazi. Adam kendini tam bir mekanikçi ve mühendis olarak tanımlıyor, sürüş yapmayı ise bir nevi kafa dağıtma yolu ve hobi gibi görüyor. Miles’ın o zehir gibi mühendislik bilgisi ve sınırları zorlayan sürüş tarzı onu Shelby American ekibi için resmen bulunmaz Hint kumaşı yapıyor.

Film boyunca Miles’ın arabanın performansını artırmak için harcadığı o muazzam emeği, her detayı tek tek incelediği test sürüşlerini ve Shelby ile kurdukları o harika ortaklığı izliyoruz. Bu ikilinin el ele verip Ford GT40’ı kusursuz bir canavara dönüştürme süreci aslında filmin en etkileyici yanlarından biri diyebiliriz.

Filmin en heyecanlı yeri olan 1966 Le Mans yarışı aslında tam bir görsel şölen. Yönetmen bu tarihi yarışı anlatırken seyirciyi daha çok etkilemek için bazı olayları biraz değiştirerek yeniden kurgulamış. İşin aslına bakarsan gerçek tarihte Ken Miles ve ortağı Denny Hulme yarışı ikinci bitiriyor. Birinci olanlar ise yine bir Ford kullanan Bruce McLaren ve Chris Amon ikilisi oluyor.

Ancak filmde olaylar biraz daha farklı ve damardan işleniyor. Miles yarışı açık ara önde götürürken Ford’un yöneticilerinden Leo Beebe araya giriyor. Üç Ford aracının da reklam amaçlı aynı anda finiş çizgisinden geçmesini istiyor. Bu talimat yüzünden Miles resmen elindeki garantilenmiş birinciliği kaybediyor.

Filmdeki bu sahneler aslında sadece tarihi anlatmak için değil, Miles’ın o dik başlı karakterini ve bireysel yeteneğin şirket kurallarına nasıl kurban edildiğini göstermek için özellikle bu şekilde kurgulanmış. Gerçek hayatta Miles belki ikinci oldu ama film bu sonucu bize bir nevi masa başı operasyonu gibi sunuyor. Böylece izleyiciye çok daha güçlü bir duygusal mesaj veriliyor. Yani bu yapım bir belgesel olmaktan ziyade, hikaye anlatıcılığını ön plana çıkaran sağlam bir sanat eseri olduğunu kanıtlıyor.

Miles’ın o yarışı diğerleriyle aynı anda bitirmeyi kabul etmesi, filmde aslında şirket kurallarına boyun eğmekten ziyade bir dostluk ve sanat gösterisi gibi işleniyor. Fakat bu ince hareketin basit bir kural hatası yüzünden birinciliği kaybetmesiyle sonuçlanması, başarının sadece hızlı sürmekle alakalı olmadığını bize çok net gösteriyor. Demek ki asıl savaş sadece pistte değil, aynı zamanda masa başında ve o sıkıcı ofis koridorlarında dönüyor. Filmin ismi Ford ve Ferrari arasındaki kavgaya odaklansa da biz aslında dahi bir adamın devasa bir şirketin engellerine karşı verdiği mücadeleyi izliyoruz.

Hikayenin asıl taşıyıcı sütunu ise kesinlikle Carroll Shelby ve Ken Miles arasındaki o muazzam dostluk. Shelby, Ford’un karmaşık yönetim işlerini halledip Miles’a resmen kalkan olurken, Miles da o korkusuz sürüşü ve mühendislik zekasıyla Shelby’nin hayallerini gerçeğe dönüştürüyor. Aralarındaki o sert tartışmalar veya kavgalar bile aslında birbirlerini ne kadar ileriye taşıdıklarını ve aynı amaca ne kadar bağlı olduklarını gösteriyor.

Filmin sonunda Shelby’nin, Miles’tan kalan o anahtarı oğlu Peter’a vermesi ise izleyiciyi gerçekten kalbinden vuran bir an. Bu sadece bir arkadaşlık hatırası değil, bir dehanın mirasının sembolik olarak bir sonraki nesle devredilmesi anlamını taşıyor.

Mavi Yakalılar Beyaz Yakalılara Karşı

Filmin asıl meselesi, özgürlüğüne ve tutkusuna düşkün iki adamın yani Shelby ve Miles’ın, devasa ve kurallara boğulmuş bir şirket yapısıyla kapışması. Ford gibi her adımı bürokrasiye takılan bir yapıda bu ikilinin işi gerçekten çok zor. Tracy Letts’in oynadığı II. Henry Ford her ne kadar kibirli ve burnu havada biri gibi görünse de Shelby’nin o deli işi risklerini kabul edecek kadar ileri görüşlü davranabiliyor. Jon Bernthal’in canlandırdığı Lee Iacocca ise Ford’u eski günlerine döndürme hırsıyla Shelby’yi takıma dahil eden ve Ferrari ile olan o büyük savaşı başlatan kilit adam rolünde.

Bu bürokratik yapının tam karşılığı ise Josh Lucas’ın oynadığı Leo Beebe karakteri diyebiliriz. Beebe, Miles’a baktığında dahi bir mühendis ya da yarışçı görmüyor, aksine onu şirketin prestijini sarsacak aykırı ve riskli biri olarak damgalıyor. Onun bu tavrı aslında kurumsal dünyanın, sınırları zorlayan o deli dahi ruhla ne kadar ters düştüğünü çok net gösteriyor. Beebe’nin savunduğu pazar günü yarışı kazan, pazartesi arabayı sat mantığı, bu büyük mücadelenin Ford cephesinde sadece ticari bir reklam aracı olduğunu yüzümüze vuruyor.

Filmin ana karakterleri kusursuz olanı ararken aslında bu yolun ne kadar yalnız ve fedakarlık isteyen bir süreç olduğunu da bize hissettiriyor. Özellikle Miles’ın oğluna bu mükemmellik arayışının çoğu kişi tarafından asla anlaşılamayacağını söylemesi, onun kendi içindeki yalnızlığını ve tutkusunun ne kadar derin olduğunu kanıtlıyor. Hikaye sadece bir kupayı kazanma hırsından ibaret değil, insanın kendi sınırlarını aşma ve kendini bulma mücadelesine dönüşüyor. Bu da bizi sadece yarış pistindeki aksiyona değil, karakterlerin o derin iç dünyasına da ortak ediyor.

Enzo Ferrari’nin filmde Ken Miles’a o derin saygıyı göstermesi ve sürüşüne resmen hayran kalması aslında hikayeye bambaşka bir boyut katıyor. Enzo rakibine baktığında aslında kendinden bir parçayı, yani o bitmek bilmeyen rekabet tutkusunu ve mükemmeliyetçiliği görüyor. Bu sahneler sayesinde asıl mevzunun sadece iki dev şirket arasındaki kavga olmadığını anlıyoruz. Asıl olay, işine tutkuyla bağlı iki dehanın birbirini sessizce takdir etmesi ve aynı dili konuşması üzerine kurulu. İşte o an şirketlerin savaşı bir kenara çekiliyor ve yerini gerçek sporcu ruhuna bırakıyor.

Filmin bu kadar sevilmesinin sebebi ise yönetmen James Mangold’un o harika dengesi. Mangold bir yandan hikayeyi çok samimi bir dram gibi anlatırken diğer yandan yarış sahneleriyle tempoyu tavan yaptırıyor. Karakterlerin duygularını ve derinliğini hiç es geçmeden yarış sahnelerinde o müthiş adrenalin ve gerçeklik hissini bize yaşatıyor. Bu denge sayesinde hem karakterlerle aramızda bir bağ kuruyoruz hem de o yarışın ne kadar zorlu olduğunu iliklerimize kadar hissediyoruz.

Ford v Ferrari filmi Phedon Papamichael’in görüntü yönetmenliği ve kurgu ekibinin ustalığıyla gerçekten seviye atlıyor. Filmde kullanılan o hızlı geçişler ve kameranın bir anda arabanın içinden dışına fırlaması yarış sahnelerindeki gerilimi doruğa çıkarıyor. Bu yoğun kurgu sayesinde izleyici kendini adeta o direksiyonun başında hissediyor. Mesela dışarıdaki o devasa patlama anından bir anda kabin içindeki o titremeye ve süspansiyon seslerine geçilmesi, olan biteni resmen kemiklerimizde hissetmemizi sağlıyor. Zaten filmin En İyi Kurgu dalında Oscar alması bu başarının en somut kanıtı diyebiliriz.

Filmin başarısındaki en büyük paylardan biri de kesinlikle o efsane ses tasarımı. Ekip filmin kalbi olan GT40 motorunun o kendine has sesini yakalamak için resmen iğneyle kuyu kazmış. Ohio’da orijinal parçalarla toplanmış bir GT40 bulup arabanın her yerine mikrofonlar döşeyerek o kükremeyi en ince detayına kadar kaydetmişler. Bu titizlik sayesinde motorun gücünü sadece duymuyor, fiziksel olarak hissediyoruz.

Filmdeki sesler sadece gürültü olsun diye orada değil, her birinin bir anlamı var. Mesela II. Henry Ford’un fabrikadaki o sert ayak sesleri, onun gücünü ve ağırlığını hissettirmek için özellikle metal yüzeylerde kaydedilmiş. Aynı şekilde Ken Miles’ın arabanın içindeki o metalik tıkırtıları ve titreşimleri, onun makineyle nasıl tek vücut olduğunu gösteriyor. Hatta tasarımcılar motor seslerinin filmdeki müziklerle aynı tonda tınlaması için uğraştıklarını söylüyorlar. Bu da sesin sadece bir efekt değil, hikayeyi anlatan sanatsal bir dokunuş olduğunu kanıtlıyor.

Ford v Ferrari aslında yarış filmlerine bambaşka bir soluk getirdi çünkü sadece kimin hızlı olduğuyla ilgilenmiyor. Rekabetin arkasındaki o gerçek insan hikayelerini, sönmeyen tutkuyu, dostluğu ve o sinir bozucu şirket kurallarıyla verilen savaşı harika bir şekilde harmanlıyor. Film hem ses ve kurgu gibi teknik konularda zirveye oynuyor hem de karakterlerin iç dünyasını o kadar derin işliyor ki izleyiciye hem görsel bir şölen hem de duygusal bir yolculuk yaşatıyor.

Film araba dünyasının ve yarış tarihinin en efsane hikayelerinden birini bize tekrar anlatarak Carroll Shelby ve Ken Miles’ın mirasını resmen ölümsüzleştirdi. Miles’ın 2001 yılında Amerika Motorsporları Onur Listesi’ne girmesi aslında bu hikayenin filmden çok daha önce de ne kadar kıymetli olduğunun bir göstergesi. Bu yapım o efsane mirası alıp popüler sinemaya taşıyarak gerçek hayattaki kahramanlara ve başarılarına hak ettikleri o büyük saygıyı da vermiş oldu.

Sonuçta Ford v Ferrari, insan ruhunun şirket baskılarına ve fiziksel sınırlara karşı verdiği o inatçı direnişi kutlayan zamansız bir yapım olarak hafızalarımıza kazındı.